Đối mặt với lo âu sau khi biết nguy cơ di truyền

Biết mình mang nguy cơ di truyền không làm bạn ốm ngay. Nhưng nó có thể thay đổi cách bạn nhìn cơ thể mình, tương lai mình, và mỗi triệu chứng nhỏ trong người.

Phần tâm lý này là thật, và nó cần được xử lý như bất kỳ phần nào khác của việc chăm sóc sức khoẻ.

Những phản ứng thường gặp

• Sốc và khó tiếp nhận trong những ngày đầu.
• Lo lắng về tương lai.
• Cảm giác như đang chờ điều gì đó xảy ra.
• Chú ý quá mức tới từng cảm giác trong cơ thể.
• Cảm giác có lỗi với con cái.
• Giận dữ hoặc cảm giác bất công.
• Cô đơn vì người xung quanh không hiểu.
• Khó tập trung vào việc hằng ngày.

Những phản ứng này bình thường và thường giảm dần sau vài tuần tới vài tháng.

Hai kiểu phản ứng cực đoan cần chú ý

Kiểm tra quá mức. Đi khám liên tục, làm xét nghiệm không cần thiết, tự sờ nắn kiểm tra nhiều lần mỗi ngày, diễn giải mọi triệu chứng nhỏ thành dấu hiệu bệnh.

Tránh né hoàn toàn. Không đi kiểm tra định kỳ, bỏ qua triệu chứng, không mở thư hẹn khám, tránh mọi cuộc nói chuyện về chủ đề này.

Cả hai đều xuất phát từ lo âu và cả hai đều gây hại. Kiểu thứ hai nguy hiểm hơn vì nó làm mất đi chính lợi ích của việc biết.

Có kế hoạch rõ ràng là cách chống lo âu tốt nhất

Lo âu mạnh nhất khi mọi thứ mơ hồ. Một kế hoạch cụ thể giúp rất nhiều:

• Biết chính xác mình cần kiểm tra gì, khi nào.
• Biết dấu hiệu nào cần đi khám ngay.
• Biết dấu hiệu nào không đáng lo.
• Biết liên hệ ai khi cần.

Hãy xin kế hoạch này bằng văn bản và dán ở nơi bạn nhìn thấy.

Rồi giữa các mốc, hãy sống bình thường. Đó là điều kế hoạch cho phép bạn làm.

Giới hạn việc tìm kiếm thông tin

Đây là một trong những việc hiệu quả nhất:

• Đặt giới hạn thời gian mỗi ngày, hoặc mỗi tuần.
• Chọn vài nguồn đáng tin thay vì đọc khắp nơi.
• Không tìm kiếm vào buổi tối trước khi ngủ.
• Ghi câu hỏi lại để hỏi chuyên gia thay vì tự tìm câu trả lời.
• Tránh các nhóm chia sẻ trường hợp nặng.

Thuật toán tìm kiếm đưa lên những trường hợp gây chú ý nhất, không phải phổ biến nhất. Điều này bóp méo cảm nhận của bạn về nguy cơ thật.

Trước mỗi lần kiểm tra định kỳ

Lo lắng trước lịch khám là hiện tượng rất phổ biến. Vài cách giúp được:

• Đặt lịch vào buổi sáng để không phải chờ cả ngày.
• Nhờ người thân đi cùng.
• Sắp xếp việc gì đó dễ chịu sau buổi khám.
• Hỏi trước khi nào có kết quả để không phải đoán.
• Nói với nhân viên y tế rằng bạn đang lo — họ có thể sắp xếp để bạn đỡ phải chờ.

Nói với người thân

Giữ một mình làm mọi thứ nặng hơn. Nhưng cũng cần chọn cách nói:

• Chọn một hoặc hai người bạn thật sự tin.
• Nói rõ bạn cần gì: được lắng nghe, hay cần lời khuyên.
• Cho họ biết bạn không cần họ giải quyết gì cả.
• Cho phép mình có lúc không muốn nói về nó.

Điểm thứ ba hữu ích: nhiều người thân muốn giúp nên cố đưa giải pháp, trong khi điều bạn cần chỉ là có người nghe.

Những việc giúp về mặt thể chất

• Ngủ đủ — thiếu ngủ làm lo âu nặng hơn rõ rệt.
• Vận động đều đặn.
• Hạn chế rượu bia và chất kích thích.
• Giữ nếp sinh hoạt ổn định.
• Dành thời gian cho những hoạt động bạn thích.

Những điều này nghe đơn giản nhưng có tác động thật, và chúng cũng chính là những việc giảm nguy cơ bệnh.

Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn

Hãy tìm hỗ trợ khi:

• Lo lắng không giảm sau vài tháng.
• Ảnh hưởng tới ăn ngủ.
• Ảnh hưởng tới công việc hoặc quan hệ.
• Bạn tránh né việc theo dõi sức khoẻ.
• Bạn kiểm tra cơ thể mình quá nhiều lần mỗi ngày.
• Bạn có ý nghĩ tiêu cực về bản thân.
• Bạn dùng rượu bia để đối phó.

Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá, không phải chuyện phải tự vượt qua.

Ai có thể giúp

• Chuyên gia tư vấn di truyền — họ được đào tạo cả về mặt tâm lý.
• Bác sĩ đang theo dõi bạn.
• Chuyên gia tâm lý.
• Nhóm hỗ trợ người cùng hoàn cảnh.

Hãy hỏi đơn vị di truyền xem họ có kết nối với nguồn nào không.

Về nhóm hỗ trợ

Với nhiều người, việc gặp người cùng hoàn cảnh giúp rất nhiều — vì họ hiểu theo cách người ngoài không hiểu được.

Nhưng hãy giữ vài ranh giới:

• Chọn nhóm có kiểm soát thông tin sai lệch.
• Đừng thay đổi điều trị theo lời khuyên trong nhóm.
• Cảnh giác với người bán hàng trà trộn.
• Nếu nhóm làm bạn lo hơn, hãy tạm rời đi.

Điều nhiều người nhận ra sau một thời gian

Với phần lớn người, lo âu ban đầu giảm dần và cuộc sống trở lại bình thường. Thông tin di truyền trở thành một phần trong hồ sơ sức khoẻ, không phải trung tâm của cuộc đời.

Điều này cần thời gian, và không có mốc cố định cho ai cả.

Tóm lại

Lo lắng sau khi biết nguy cơ di truyền là bình thường và thường giảm dần. Cách chống lo âu tốt nhất là có kế hoạch theo dõi rõ ràng bằng văn bản — rồi sống bình thường giữa các mốc. Hãy giới hạn việc tìm kiếm thông tin trên mạng. Và cần tìm hỗ trợ chuyên môn nếu lo âu kéo dài, ảnh hưởng tới sinh hoạt, hoặc khiến bạn tránh né chính việc theo dõi sức khoẻ.

Câu hỏi thường gặp